Thomas Henry Huxley (1825-1895) Darwin'in de arkadaşı olan bir tabiat bilgini olarak, duyumlarimizin arkasında yatan gerçek kaynağın bilinemeyecegi yönündeki tavrını "agnostizm" terimini doğrudan kullanarak açıklayan, benim bildiğim ilk kişidir. (yanlışım varsa düzeltilebilir)

Lakin unutulmamalıdır ki, bu agnostik pozisyon, eski bilim adamlarının (hatta 1940 larin sonuna kadar modern fizikçilerin bile) doğa bilimleri yaninda oldukça yakın mesai harcadıkları felsefeye (özellikle de hakikat ve bilgi teorisine) dair bir bildirimdir.

Yoksa, Huxley'in bilimsel çalışmalarına baktığınızda, biyoloji, karşılaştırmalı anatomi ya da paleontoloji alanlarında verdiği eserlere yönelik olarak, amiyane tabirle "yav işte bendeniz de şunları bunları keşfettim ve önerdim ama.. yine de ortaya koyduğum bulguların varlığından emin değilim, ya da bunlar karşısında agnostik bir tavırla ne ret ne de ispat mümkün değildir " filan dememiştir.

Onun derdi başkadır.

Tıpkı David Hume gibi (1711-1776) duyumlar ve tecrübe üzerinden yola çıkarak, bilgi teorisi ya da bilmenin nesnesi ve gerçek bilgi nedir, varlığın asıl bilgisi nasıl elde edilir gibi, çok daha genel bir felsefi problem ile meşguldür.

Biraz daha sadeleştirelim;

Tecrübe, duyumlar aracılığı ile olur.

Duyumlar ise, duyu organlari üzerinden elde edilir.

Yani bizler, dışarda (bizim dışımızda) bir nesnel dünyayı kabul etsek bile, bunu ancak duyu organlarımızın filtresinden geçmiş yeni birer arayüz şekilde tecrübe edebiliriz. Bu da bize "varlığın" veya "duyumlarin" arkasında yatan hakikat ya da asıl sebepler hakkında bir bilgi (vermez değil) ver(e)mez.

Bu bakımdan, bilginin görevi varlığın anlaşılmasinı sağlamak filan değil, pratik hayata kılavuzluk etmek şeklinde belirir.

Matematik dışındaki tüm bilgi formları böyledir.
Matematik ispat, matematik alanında kesin doğru ve yanlışlar verebilir, ancak bunun dışında kalan ve varlık ile ilgili diğer tüm olgular, ancak ve ancak tecrübe ile elde edilebildikleri için mantıksal olarak ispat edilemezler.

Tecrübe insana bazı alışkanlıklar kazandırır; ve bunlardan birisi de sebep-sonuç ilişkisidir.

Yani insanlar, birbiri ardınca tekrar eden çeşitli fenomen ve olgulardan yola çıkarak, bunların arasında bir ilişki olduğunu ve birinin diğerinin sebebi ya da sonucunu teşkil ettiğini düşünürler ancak bu sadece safça bir alışkanlıktan ibarettir. Oysa, ortada "ispatlanabilecek" birşey yoktur, çünkü böyle bir ispat için duyumlarin arkasındaki hakikatin bilinmesi gerekir ki, biz bunu bilemeyiz.

Yani Hume, tabiatı ve evreni bir kaos içinde görmez, lakin bizim realite dediğiniz şeyin bir tür "izlenimler akımı" olduğunu, bazı izlenimlerin diğerlerine göre daha kalıcı ve tutarlı olması nedeniyle zihnin bunu pratik hayatta elbette bir klavuz olarak kullanabileceğini, ama asıl nedenlerin "bilinemez" olduğunu nakleder.

Bu bağlamda, nesnel/objektif dünyanın gerçekten var olup olmadığı problemi de çözülemez ve "bilinemez" bir problemdir.

Bu örnekleri uzatabilirsiniz..

Micobacterium Tubervulosis'in tüberküloz, Bacillus Anthrasis'in Şarbon, Pox virüsünun ise çiçek hastalığı yapması, ne kadar ilişkili görünürse görünsün, aslında bu ilişki ispat edilemezdir (der) ve varlık bilgisi olarak kabul edilmez.

Özetle, matematik dışında hiçbir kesinliğin kaynağı teorik bilgi değildir, ama inançtır!

Valla ne diyeyim ki.. Marksist literatürde "agnostizm" böyle ele alınır işte..Ve eleştirilir hâliyle.

Ben son dönemlerin modası gibi sıkça kullanılan ve sürekli olarak tanrının varlığı yokluğu problemi karşısında bir pozisyon olarak beyan edilen "agnostizm"e sadece şaşkınlıkla bakıyorum.

Adı agnostizm olmasa bile, kökleri antik Yunan"a kadar giden (o zamanki eşdeğeri şüphecilik olarak adlandırılabilecek olan) , çeşitli şekillerde gününüze kadar ulaşan (Hume, Huxley, Kant, pozitivist ekoller vs) ama özünde evrenin bilinebilir olduğunu kısmen ya da tamamen inkar eden düşün toplantımidir agnostizm.

Ve tıpkı şüphecilikte olduğu gibi, kendi tarihsel süreci içinde farklı tonları ve değişik derecelerde reddiyeleri barındırır.

Kritik Edit:

Evrenin bilinebilir olduğunu kabul etmek ile birgün herşeyi bilebilecek miyiz sorusu arasındaki fark, agnostik bir fark değildir.

Son Edit:

David Hume'un iman sahibi olduğunu varsayın, başına bı sarik takın, önüne bi seccade atin ve düşünün: bu sitede kiminle ( hangi kullanıcı ile) hemen hemen ayni düşünürdu?