İnsanda önce ilgi, sonra istek ve en son da eylem gerçekleştiğinden söz ettim. İlgi düşünce boyutunda gerçekleşir. İstek, bu düşüncenin bir duygu uyarması durumunda ortaya çıkar. Bu duygu içeren halde yorum yapıldığında algı meydana gelir. Algının eyleme dönüşmesi ise en son aşamadır. Algı, imge ve kavram üretir. Eylem ise, sözlü veya bedensel olabileceği gibi her ikisini birden içeren, sözün eylem yardımıyla bir yere aktarılması olan, yazı şeklinde de ortaya çıkabilir. “Yazı” derken, en genel anlamda kavramların bir nesne üzerine aktarılması olarak düşünülmelidir. Kavram içeren bir şekil de yazının bir türüdür.

Örneğin, bir trafik levhası yazı içermez. Ama, siz onun ne demek istediğini anlarsınız. Her trafik levhası başka bir mesaj ilettiğine göre, trafik işaretlerinin tümü bir yazı oluşturur. Her bir trafik levhası bu yazının bir simgesidir ve bir imge içerir. Bu tür yazıya “damga yazısı” veya “semiotik yazı” denir. Semiotik yazı veya eşdeğer olarak damga yazısı insanların üretmiş olduğu en eski yazı türlerinden biridir. Çünkü, bir kavramı veya bir imgeyi simge yardımıyla ifade ettiğinizde düşüncenizi en kısa ve öz bir şekilde açığa vurmuş olursunuz.

İnsanlığın ortak kavramları olduğuna göre ortak simgeleri de olamaz mı? Neden bu kadar farklı dil ve farklı abece var? Acaba çok eski çağlarda tek bir dil ve tek bir yazı türü olmuş olması mümkün müdür? Benim bu konudaki görüşümü belirteyim: İnsanlığın ortak kavramları olduğuna göre ortak simgeleri de bulunmaktadır. Daha önce Carl Jung tarafından insanlığın ortak imgeleri bulunduğu görüşü ileri sürülmüştü (Bkz. İnsan ve Evren başlıklı yazım). Anima ve Animus adını verdiği bu ortak imgelerin simgesi ne idi acaba? Dünyanın çeşitli bölgelerindeki simgelere baktığımızda eski devirlerde insan simgesi artı işareti ( + ) ile ifade edildiğini görmekteyiz. Bu işaret kollarını iki yana açmış insanı (evreni kucaklayan ve bilinmeze ulaşmaya çalışan) simgeliyor.

Resimde görülen soldaki çizim Leonardo Da Vinci’ye ait olup, insan vücudunun en mükemmel ölçüler içinde ifadesidir. Sağdaki çizim ise aynı durumun simgesel ifadesidir. Bu tür bir semiotik çizime Türkçe önceleri “tamga” denmiş, sonradan bu sözcük “damga” şekline dönüşmüştür. Tamga sözü “Tam kavram içeren simge” demektir. Bu simgede evreni kucaklayan insan düşüncesi bulunmakla birlikte “güneşle bütünleşmiş yönetici insan” kavramları da bulunmaktadır. Daire güneşi veya tüm evreni simgelemektedir.

Güneş bir gök cismi, bir ışık ve ısı kaynağıdır. Algılarımız sayesinde güneşin gündüz göründüğünü ve görünmesiyle birlikte ortalığın aydınlandığını ve bir süre sonra da sıcaklığın arttığını fark ediyoruz. Eski insan toplumları bu durumu sadece algılamakla kalmamış aynı zamanda yorum da getirmişlerdir. Onlara göre güneş Tanrı’nın bir görüntüsü, varlık aleminde ortaya çıkışıdır. Güneşin ortaya çıkışı sadece ısı ve ışık olmakla kalmayıp tüm yaşamın da kaynağı olmaktadır. Bu durumu fark eden insanların güneşi kutsallaştırmaları son derece doğal bir yorum olmaktadır. Güneş ile bütünleşen insan, aynı zamanda onun özellikleri ile de bütünleşmiş oluyordu. Yönetici durumuna yükselmiş olan insanın güneş gibi çevresine ışık saçması, çevresini oluşturan toplumun yaşamını sürdürmesi için gerekli enerjiye sahip olması gerekmekte idi. İşte tüm bu kavramların bir arada aktarıldığı damga yukarıdaki (sağ tarafta görülen) simgesel çizimdir.

Bu damgaya pek çok toplumda rastlamaktayız. En eski dönemlerden başlayarak, Orta Asya’da, Hindistan’da, Mezopotamya’da, Mısırın güney bölgelerinde, Anadolu’da hatta Asya’dan göç edip Amerika’ya yerleşmiş olan Maya, İnka ve kızılderili çizimlerinde görmekteyiz. Örneklerini resimsel olarak görmek ilginç olabilir. Dünyanın çeşitli bölgelerinden ve oldukça eski devirlere ait örnekleri bir sonraki yazımda aktaracağım.