Var olanların varlıklarını sürdürmeleri için zorunlu olarak işbirliğine girdiklerini söyledim. Her düzeyde ve boyutta işbirliğine rastlamaktayız. İnsanlar her ne kadar bu işbirliğinin istek sonucu oluştuğunu sansalar dahi, var olmayı dengeli ve tutarlı bir şekilde sürdürebilmek için işbirliği yapmaktan başka çare yoktur.

Size şimdi, atomların yaptığı işbirliğinden söz edeceğim. Kimya biliminin esas konusu moleküllerin oluşumunda atomlar-arası bağları incelemektir. Her atom merkezde bir çekirdek ve etrafında dönen elektronlardan oluşur. Bu elektronlar belirli yörüngelerde toplanırlar. Kimyasal reaksiyonlarda bağları oluşturan elektron tabakası en dışta bulunan tabakadır. Bu elektron tabakasına “Valans bandı” veya “değerlik tabakası” denir. Çünkü bu tabakada bulunan elektronların adedi o atomun değerliğini belirler.

Yukarıdaki şekilde Sodyum ve Klor atomlarının sadece valans bandı gösterilmiştir. Bu bandların dolması için her birinde 8’er elektron bulunması gerekir. Sodyum atomunun 8 elektronluk bandı dolduktan sonra bir tane de fazladan elektron bulunduğundan valans bandında tek bir elektron vardır. Klor atomunun valans bandında ise 7 adet elektron bulunmaktadır. Bu iki atom yaklaştıklarında işbirliği yapıp bir elektronu paylaşırlar. Böylece Sodyum atomu fazla elektronunu Klor atomuna ödünç verir ve her iki atom da valans bandında 8’er elektron sahibi olmuş olurlar.

Fakat ödünç verilen elektron hala Sodyum atomuna aittir. Yani Sodyum “elektronumu verip kurtulayım” demek yerine Klor atomuna “elektron senle ben arasında titreşsin, böylece hem sen bir elektron sahibi olmuş olursun, hem de ben elektronuma sahip olmaya devam ederim” demektedir. Böylece Sodyumklorür, yani Tuz molekülü oluşmuş olur.

Fakat suda bu elektron bağı kolaylıkla kopar. Tuzun suda kolayca eridiğini hepimiz biliyoruz. Tuz eriyince Sodyum elektronundan kolaylıkla vazgeçer ve bir eksik elektron sahibi olduğundan +1 yük sahibi olur. Çünkü çekirdeğindeki proton adedi şimdi elektron adedinden bir fazladır. Benzer şekilde Klor atomu bir fazla elektron kazanarak valans bandını tamamlamıştır ama elektronların toplam sayısı protonlardan bir fazla olduğundan yükü de –1 olur. Değerliği -1 olan atomun bir fazla elektrona sahip olduğu ve değerliği +1 olan atomun bir eksik elektrona sahip olduğunu ifade etmekteyiz. Bu durumda iki atom arasındaki bağ kopmuş olduğundan eriyik içindeki serbest dolanan bu tür atomlara "iyon" denmektedir.

Eğer valans bandında birden fazla elektron eksikse ne olur? Gene aynı şekilde elektron paylaşımı ile atomlar bağ kurarlar. Resimde bir Oksijen molekülü görmekteyiz. Her bir Oksijen atomunun valans bandında 6’şar elektron bulunmaktadır. Şu halde 2 adet elektron paylaşmaları gerekmektedir. İki adet elektronun paylaşımı sonucunda oluşan O2 molekülü tuz molekülüne göre daha sağlam ve dayanıklıdır. Çünkü tek elektron bağını koparmak kolay, iki adet elektronun oluşturduğu bağı koparmak zordur.

Yukarıda görülen Oksijen molekülü ile Feynman çizimi başlıklı yazımda göstermiş olduğum şekli karşılaştırırsak aynı bağ yapısının değişik boyutlarda tekrarlandığını görürüz. Demek ki paylaşım ve işbirliği doğanın temel bir özelliğidir. Varlığın varlığını sürdürmesi için gerekli ve zorunlu bir etkileşim şeklidir.

İnsanlar da aynı davranışları sergileyerek bağlar kuruyorlar. Aileler, şirketler, vakıflar, politik partiler hep işbirliği gereği ortaya çıkmışlardır. “Birlikten kuvvet doğar” sözü hepimizin bildiği eski bir atasözüdür. Eskiden büyük aileler vardı, çünkü işbirliği gerektiren tarım veya toplu avcılık ile uğraşan insanlar için en dengeli yapı büyük aileler, klanlar ve boylar idi. Zamanla toplu davranma gereği azalınca ailelerin de boyu küçüldü. Günümüzde aile “çekirdek aile” olarak tanımlanan en küçük haline indirgenmiş durumdadır.

Devletler ve devletlerin toplamından oluşan birlikler, hep paylaşım ve güçlü bağlar kurma gereğinden türemiş işbirliği örnekleridir. Günümüzde büyük ailelerin yerini büyük ve uluslararası şirketlerin almakta olduklarını görmekteyiz.