Feynman çizimi
Elementer parçacıkların etkileşmeleri daima bir ara parçacık (veya dalga) değiş-tokuşu ile oluşmaktadır. Bu ara parçacık maddesel bir parçacık olmayıp enerji taşıyan bir dalga paketi olarak görülmelidir. Ancak bu paketin de kendine has, ölçülebilen özellikleri vardır.
Elektromağnetik etkileşmelerin ara parçacığı bir veya birkaç fotondur. Yukarıdaki resimde iki elektronun elastik çarpışmalarını görmekteyiz. Alttaki çizimde zaman soldan sağa doğru ilerlemektedir. Önce iki elektron birbirlerine doğru yaklaşmakta sonra belli bir mesafeye kadar yaklaşınca aralarında iki bağ oluşmakta ve itici kuvvetlerin etkisiyle ayrılmaktadırlar. Çünkü, elektronlar eksi yüklüdürler ve eksi yükler birbirini iter.
Alttaki gösterim, bir önceki yazıda belirtmiş olduğum gibi, örgü alanın yoğunlaşıp bağ oluşturması durumudur. Üstteki çizim ise aynı etkileşmeyi simgesel olarak göstermektedir. Bu çizim tarzı fizikçi Richard Feynman’a aittir. Bu bakımdan benzer çizimlere “Feynman çizimleri” adı verilmiştir. Her etkileşme köşesinde yük, Baryon sayısı ve Lepton sayısı korunmalıdır. Maddesel parçacıklar düz çizgilerle ve oklarla ifade edilirken, sanal (kuvvet ileten) parçacıklar dalgalı çizgilerle gösterilir ve üzerlerinde ok yoktur. Çünkü onların hareket yönleri belli değildir. Bir parçacıktan diğerine doğru hareket etmezler. İki parçacık arasında değiş-tokuş edilirler. Sanki, selamlaşan iki kişinin birbirlerine doğru el uzatmaları gibi düşünülebilir. Bir kere selamlaştıktan sonra her biri kendi elini geri çeker ve ayrılırlar. Kuantum dünyasının elastik çarpışmalarında sarılıp kucaklaşma yoktur.
Feynman çiziminde zaman aşağıdan yukarı doğru hareket ediyor. İki elektron birbirlerine doğru yaklaşırlarken iki adet gamma ışını değiş-tokuş ediyorlar. Gamma ışınları yüksek enerjili fotonlardır. Bu bakımdan gözle görülmezler. Bir anda bu değişim oluşuyor ve sona eriyor. Böylece “kuvvet” kavramı parçacık değişimlerine indirgenmiş oluyor.
Kuantum kuramında kuvvet tanımı yoktur. Çünkü olaylar sürekli değil, kesikli olarak “anda” oluşurlar. Dolayısıyla her Feynman çizimi anlık bir fotoğraf gibidir. Etkileşme olayına süreksiz bir çarpışma olayı olarak bakabiliriz. Fotonlara da uzayın kendi yapısı içinde bir anda oluşan süreksiz bir yoğunlaşma olarak bakmak yanlış değildir.
Fakat Feynman çizimleri sadece elektromağnetik etkileşmelerde kullanılmaz. Kuantum düzeyinde her türlü etkileşmede kullanılırlar. Zayıf etkileşmelerde değiş-tokuş edilen ara parçacıklar W(+). W(-) ve Z(0) isimli parçacıklardır. Kuvvetli etkileşmelerde Љ (pi) mezonlar ve kuarklar arasında da glüonlardır.
Fakat Kuantum kuramına göre, bir kere etkileşmeye girip bir bütün oluşturmuş olan parçacıklar birbirlerinden ayrıldıktan sonra dahi birbirleri ile ışıktan hızlı haberleşirler. Bu durumu sağlayan parçacıklar değiş-tokuş edilen ara parçacıklar değildir. Bu durumu sağlayan parçacıklar Takiyonlardır. Onlar ara parçacık değildirler. Onlar doğanın düzenini sağlayan polislere benzerler.
İki parçacık birbirlerine doğru yaklaşırken örgü alanda anlık bozulmalar oluşur. Bunlara ara bağlar dedim. Aynı bağlara Kuantum kuramı ara parçacıklar diyor. O bölgeye derhal Takiyonlar ulaşır ve tekrar düzenin oluşmasını sağlarlar. Yani, elastik çarpışma durumunda parçacıkları birbirlerinden uzaklaştırırlar, veya inelastik çarpışma durumunda birleştirirler.
Elastik çarpışma durumunda dahi çarpışma öncesi ile sonrası farklıdır. Çarpışma süresinde değiş-tokuş edilen parçacık sayesinde iki parçacık arasında bilgi alış-verişi olmuştur. Buna fizik terimiyle enerji ve momentumun korunumu diyoruz. Bu yeni bilgi yüzünden, iki parçacık tümüyle bağımsız değildirler. Aralarında ışıktan hızlı bilgi iletimi vardır ve bu bilgiyi ileten de Takiyon adını verdiğimiz ışıktan hızlı hareket eden parçacık veya dalgadır. Takiyonun görevi sadece enerji ve momentum korunumunu sağlamak değil, aynı zamanda o iki parçacık arasında zaman ve uzamdan bağımsız olarak, her türlü bilgi alkışını anında ulaştırmaktır
Yazıcı-dostu sürüm
Arkadaşına gönder- 2075 defa okundu

Sibel Atasoy
Yeni yorum gönder