Trenin içindeki her cisim, trenin hızına eş değerde hıza sahiptir. Bu yüzden trenin içinde oturan başkanlar aynı eşzamanda imzalamışlardır.

Dışardan görenler için, einstein'ın görecelik kanunu geçerlidir.

Çok hızlı bir trenin tam orta noktasında oturan bir yolcu ile trenin geçişini dışarıdan izleyen bir biletçi var. Biletçi trene bakarken iki yıldırım düşüyor. Yıldırımlar trenin en önünde ve en arkasında iz bırakmakla kalmıyor, trenin dışında yerde de iz bırakıyorlar. Dışarıdaki biletçiye lokomotifin en önüne yıldırım düşmesinin ışığı ve trenin en arkasına yıldırım düşmesinin ışığı aynı anda ulaşıyor. Dolayısıyla biletçi iki olayın aynı anda olduğunu söylüyor. Ayrıca biletçi ölçüm yaparak durduğu yerin yerdeki yanık izlerinin tam ortasında olduğunu tespit ediyor. Bu sayede yıldırımların aynı anda düştüğünden iyice emin oluyor.

Şimdi de olayı trenin ortasında oturan yolcu açısından ele alalım. Yolcu trende lokomotifin önüne düşen yıldırımın ışığı yönünde hareket etmekte ve arkaya düşen yıldırımın ışığından ters yöne doğru hareket ettiği için yolcu lokomotife düşen yıldırımın ışığını arkaya düşeninkinden daha önce görür. Kendisi trenin orta noktasında oturduğu içinde öne düşen yıldırımın arkaya düşenden daha önce olduğuna karar verir.

Hangisi doğru? Biletçinin dediği gibi yıldırımlar aynı anda mı düştüler? Yoksa yolcunun dediği gibi lokomotife düşen yıldırım daha önce mi düştü? Gerçekte ikisi de haklı. Farklı gözlemcilere göre olayların sırası farklı görünebilir. Bu görelilik kuramının garip gelen sonuçlarından biridir. Einstein'ın söylediği eşzamanlılığın mutlak olmadığıdır.

Bu kurala ışıkta dahil mi?

Soru güzel soru. Ama trendekiler dışardaki insanlara göre hareket etselerde şunu deme hakkına sahipler sanırım. Biz sabittik tren dışındaki nesneler hareket halindeydi. :)

xenix

uzlaştırma kurulu, her ne kadar barış olması için elinden geleni yapsa da; ışığın ileriülke başkanına önce ulaşacağı gerçeğini değiştirmez.
vatandaş haklı. :)

Sonsuz sorunun cevabını biliyormusunuz?

Ama cevaptan önce tartışmaya değer bir soru. Bence üstüne biraz konuşulabilir.

Cevabı çok merak ettim çünkü bu tip bağıl hız soruları en sevdiğim soru tiplerinden biridir. Ama burda ışık hızı işin içine girince durum değişiyor tabi. Bu soruyu çözmek için bugün ufak bir araştırma yaptım ışık hızıyla ilgili. Ve tam anlayamamakla birlikte ışığın aslında durağan olduğunu(??!!) öğrendim ve bağıl hızı da yokmuş. Yani trenin gittiği yöne doğru el feneri tutsakk birde zıt yönde tutsak trendeki kişi ışık hızını sırasıyla v ve -v olarak algılar. Yani v+v1 ve v-v1 olarak değil. V1 trenin hızı bu arada. Yani bu durumda devlet başkanları haklı görünüyor.

Trenin içindekiler de haklı, dışındakiler de... :))

xenix

Sonsuz kimse cevap vermiyecek galiba sen yazsana artık, olmaz mı

Xenix mesajımı cevaplamadın, canın sağolsun

Ben cevap verdim ya işte soruya.

Mesajını da yanıtladım, anca sıra geldi. ;)

xenix

"Ben cevap verdim ya işte soruya"

Ben göremedim cevabı :)

İki tarafında haklı olması mı yani cevap?

İki tarafta haklıdır.

xenix

3*5 kaç denilince ben 15 diyorum sen 45 diyorsun ama ikimizde haklı oluyoruz öyle mi?

ileri ülkenin adının enerjisi yani çekim gücü eklenmeli bence çünkü geri ülkenin itiş gücü ile eşit değil. Savaşın sebebi eşitsizlikten kaynaklıdır. Masaya oturuşları eşit değil. tıpkı isimlerindeki gibi. . Vatandaşlar haklı. Yöneticiler bilinçli olarak ışığın yansıması, kimya fizik tüm yönleri hesaplamışlardır. Geri ülke bunları hesaba katmaz kaba görüş alanındadır. Tümüne seyirci vatandaş tümden haklıdır. Sahnedeki oyunun senaryosundah habersizdir sadece gördüklerini anlar... Perde arkası da hesaba katılmalı bence.. İki ülkenin seyircileri olan vatandaşlar haklı perde arkasındakiler haksızdır.

Malesef Newton'un determinist evreninde yaşamıyoruz Research. Adını belki duymuşsundur Einstein'in "Göreceli Evreninde" yaşıyoruz. Bu da uzayı ve zamanı göreceli (yani bakan kişiye göre farklı) hale getiriyor.

Bu yüzden hem dışarıdakiler hem de trendekiler haklıdır.

xenix

Bakan kişiye göre farklıdır evet amma burda cahil köylü halk bunu bilmediği için anlaşmayı mahvetmiş oluyor. Yani imzalar aynı anda atılmıştır. Biri gitsin şu halka fizik anlatsın

Senin anlamadığın şu research. O halkın gördükleri de gerçektir. Eğer trenin dışından bakıyorsan ileriülke başkanı sözleşmeyi önce imzalamıştır.

Aklıma bir anektod geldi konuyla ilgili. Einstein görelilik kuramını ilk açıkladığında dünyada bir çok kişi anlamamıştı. Saygın bir fizikçiye gazeteciler soruyor, "Efendim bu kuramı dünyada 4 kişinin anladığı doğru mu?" Fizikçi biraz düşündükten sonra şu cevabı veriyor "Dördüncü kim?"

xenix

Xenix sende şunu anlamıyorsun kafatasının içindeki organ sadece sana özgü değil. Ve bilim yapmak kimsenin tekelinde değil (Bunlara kızma içimden geldi valla)

Soruya gelince;

"Eğer trenin dışından bakıyorsan ileriülke başkanı sözleşmeyi önce imzalamıştır.
"

Bende onu diyorumk işte birisi gidip halka fizik öğretseydi gözlerine inanmazlardı.

Gerçek 1(bir) tanedir ikisi aynı anda olmaz ki bu paradoksun tanımıdır. Gerçekte olan iki başkanında aynı anda imza attığıdır ve halka olanın adı yanılgıdır. Ve yanılan birisi kendisinin yanıldığını kabul etmek zorundadır. Yanılan yanlış sonuca varmıştır. Yanılan haksızdır...

"Bende onu diyorumk işte birisi gidip halka fizik öğretseydi gözlerine inanmazlardı."

Bence birinin sana fizik öğretmesi lazım. :)

xenix

:)) İlginç, neden böyle düşündün?

"brian greene- evrenin zarafeti" kitabında detaylıca ve anlaşılır bir şekilde aktarıyor bu sorunun cevabını...

sorunun çözümü görelilik bilgisi olanlar için gayet basit; her iki taraf da kendince haklı!

Ne kadar hızlanırsanız hızlanın , ışıkla aranızdaki uzaklık hep aynıdır.

Işık sizden hep aynı uzaklıktadır.

İkisi de aynı anda imzalamıştır.

"Ne kadar hızlanırsanız hızlanın , ışıkla aranızdaki uzaklık hep aynıdır.

Işık sizden hep aynı uzaklıktadır.

İkisi de aynı anda imzalamıştır."

Trendekiler için böyle. Ama dışarıdan bakanlar için öyle değil. 100 yıl sonra bile çoğu insan göreliliği tam anlamıyla kavrayamıyor.

xenix: Takiplerim

Soruyu daha spesifik hale getirelim.

Trende bir bomba var. Ve iki tarafından (vagonun önü ver arkası) ona yöneltilmiş ışık tabancaları var. Bu bomba çok hassas. Eğer iki ışın aynı anda gelirse patlamıyor. Ama bir ışın daha önce gelirse patlıyor.

Şimdi soru şu. Tren hareket halindeyken ışın tabancaları aynı anda ışın gönderiyor bombanın üstüne.

a- Tren patlar
b- Tren patlamaz
c- Trenin içindeyseniz patlamaz, dışındaysanız patlar (Yani hem patlar hem patlamaz)
d- Trenin içindeyseniz patlamaz, dışındaysanız patlar (Yani hem patlar hem patlamaz)

Hangi şıkkı seçersiniz?

xenix: Takiplerim

Yanlis hatirlamiyorsam isik hizi sabittir, yani i+x=i dir . isik hizi uzeri sanal bir alemdir , trendekiler ve de disindakiler sanal alemde degil gercek dunyadalar.
b- sikkini seciyorum..

Ben de sezgisel bişey patlatayım bari:)

Efenim bence bomba patlamaz. Ama trenin dışındakiler kendilerine verilen bilginin (her iki ışını aynı anda alması durumunda bombanın patlamayacağı bilgisinin) yanlış olduğunu düşünürken, içerdekiler hayır doğruydu der, ondan sonra sabaha kadar tartış dur:)

Yani bir amatör olarak sezgim; burdaki sorunun bir olma veya olmama durumundan öte, bilgi ve bilginin formalizasyonuna dair bir sorun olduğu yönünde. Yine de en doğrusunu allah bilir elbet:)

Patlamaz, çünkü ışığın tuhaf davranışları var. Deli lan bu ışık!

Nerde olduğunu hatırlamıyorum ancak bu örneğin aynısı verilmişti bir kitapta.
Xenix doğru söylüyor. Trenin içinde eşit mesafelerde duran başkanların durumları belirtildiği gibi. Aynı anda ulaşır. Aynı şey atom saati için de geçerlidir.

Bu bizzat kanıtlanmıştır. Hızlı giden bir uçağa çok hassas atomik bir saat koyarsanız, bu uçak belirli bir yol katedip üsse geri geldikten sonra, kolunuzdaki saatle uçaktaki saat arasında bir farklılık olduğunu görürsünüz. Uçaktaki saat geri kalmıştır. Çünkü hızlı giden bir araçta zaman daha yavaş çalışır. Uçağın pilotu da doğal olarak daha yaşlanmış olur. Aslında aynı muhabbet trendeki başkanlar için de geçerli.
Işığın başkanlara ulaşması bir saniye sürüyorsa, trenin içindeki başkanlar doğal olarak bir saniyede anlaşmayı imzalamış olacaklar. Ancak dışarıdan bakıldığında trenin gittiği yönde oturan başkanlardan biri ışığı 1 saniyeden daha kısa sürede almış gibi görünecek. Diğeri 1 saniyeden daha uzun aydınlanacak.

Zamanın göreceliği budur işte.

Hem patlayıp, hem patlamadığı bir evrende yaşıyor olabilir miyiz?

xenix: Takiplerim

Hem patlayıp hem patlamayan bir evrende yaşıyor olup olamayacağımız daha başka bi konu...

Bence bomba ya patlar ya patlamaz. Ama patlasa da patlamasa da, söz konusu bilginin güvenilirliği içerdekiler ve dışardakiler arasında tartışılıp duracak:)

Ayrı değil, tam da bu konu...

İçeridekilere göre patlamayan bomba, dışarıdakilere göre patlayacaktır... Çok ilginç değil mi?

xenix: Takiplerim

Yav aşkım, ben anladım da...

Ben sadece diyorum ki; farzedelim ki bomb patlamadı... İçerdekiler diyecek ki: evet bakın patlamadı, çünkü ışınlar bombaya aynı anda ulaştı... Ama dışardakiler de diyecek ki: ışınlar aynı anda ulaşmadığı halde bomba patlamadı, demek ki bu bilgi yanlış.

Benim uykum geldi, sen de çok geçikme tamam mı?

Az kaldi arkadaslar erdik erecez , az biraz daha :))

"İçeridekilere göre patlamayan bomba, dışarıdakilere göre patlayacaktır... Çok ilginç değil mi?"

Yani ışık hızına yakın giden bir tren aslında farklı bir boyuta mı geçmiş oluyor sayın xenix. Yani bi boyut kenara atlayıp, paralel bir zamanda o trenin patlama durumuna mı geliyoruz aşırı hızla giderken? Biraz saçma oldu galiba :))

Bir soru daha: Işık hızına ulaştığımız zaman, zaman durur. Peki ışık hızını geçince geçmişe mi gideriz?

Aydınlatırsan sevinirim.

"Yani ışık hızına yakın giden bir tren aslında farklı bir boyuta mı geçmiş oluyor sayın xenix. Yani bi boyut kenara atlayıp, paralel bir zamanda o trenin patlama durumuna mı geliyoruz aşırı hızla giderken? Biraz saçma oldu galiba :))"

Böyle bir şeyin olabileceğini tahmin ediyorum. Deney yapmadan bilinemez tabi. :)

xenix: Takiplerim

Peki sayın xenix, ortaya bir teori atıldı ve ben kafanızı şişirmeye ant içtim :))

Bomba olayı ile başkan imzaları farklı şeyler değillermi?
Biz trenin dışındaki insanlar olarak başkanlardan birinin önce imzaladığını sezip cingar çıkarabiliriz.

Ancak bomba algıdan bağımsızdır. Trende patlamayan bomba, trenin dışında da patlamaz. Trenin dışındaki insanlar olarak sormamız gerekn soru şudur: "Ulan ışık reseptörlerden birine daha önce gitti, ama neden patlamadı?".
Yani bomba her türlü patalamaz. Öyle mi? Değil mi? :))

Asıl sorun, sorunun algı meselesi olmaması.

Yani soruda ilk başta algı ile ilgili bir durum yok. Dışardaki insanlar ışıkların eşit gelmediği için patlayan bir tren görürler. Ama işte içerdekiler patlamayan trende hareket ederler. Dışardaki insanları görürler mi? Bir başka evrende midirler? Bilemiyorum.

xenix: Takiplerim

parçuket in dedigi gibi isik hakkaten kafadan catlak ( parçuket yorumuna 3 saatir guluyorum aklima geldikce, yaşa e mi )

Biliyosunuz isik pazartesi carsamba cuma foton (parcacik) diger gunler dalga olarak takiliyo..
Aslinda catlak olan sadece isik degil madde ve herturlu parcacikda hic tekin degil.

"Bir elektron parcacik olarak yola cikip dalga halinde yariktan geciyor ve gene parcacik olarak ekrena carpiyor"
Konuyu biraz saptirdim galiba .. ama gozleme gore tavir takinma ile ilgili biseyler .

Gene mi çift yarık deneyi:)

Bu deneydeki "gözlem"in nasıl yapıldığını (gözlem ile kastedilen şeyin nasıl da alelade bir bakışmış gibi anlatılıp tahrif edildiğini) açıklamak kimsenin işine gelmiyor galiba.

Veya bombanın nerede olduğu mu önemlidir sadece. Yani trenin içinde olduğunda o uzay-zamana aittir ve dışardakiler ne görürse görsün asla patlamaz.

Veya dışarıdan bakan için o bomba kendi uzay-zamanında mıdır?

xenix: Takiplerim

Sayın Xenix,

Başka bir soru daha sormuştum:
Işık hızına ulaşan bir araçta zaman durur. Peki o sınırı geçince zamanda geriye doğru gitmek gibi bir durumla karşılaşır mıyız?

Hmm orasini dusunmemistim hakkaten.. elektronu leblebi gibi tek tek atan , bi sekilde bakabiliyodur herhal, yani bilmiyorum , teslim oluyorum ..

Araç, ışık hızına ulaşamaz. Aslında zaman durmaz ışık hızında giden parçacıklar için. Sadece dışarıdan bakan birisi için onlarda daha henüz zaman geçmemiştir. Aslında aynı bizim zamanımız gibi onların da kendi zamanları farksız değildir.

Yani diyelim ki siz ışık hızına ulaştınız ve sonra biraz yavaşladınız. Durduğunuzda evrenin son dakikalarını yaşarken bulabilirsiniz.

xenix: Takiplerim