Türkçe diye bilinen dilin kökenleri insanlık tarihinin en eski dönemlerinde başlar. Bu öylesine, tarih öncesi bir çağdır ki o dönemde ne yazı icat edilmiştir ne de Türk adlı bir kavim vardı. Bu bakımdan konuşulan dilin adına Türkçe değil de Ön-Türkçe (Proto-Türkçe) demek daha uygun olur.

O dönemde yaşayan insanların yayıldığı bölge şimdiki orta Asya diye adlandırdığımız çok geniş kıtanın göl, dere ve iç deniz kıyıları idi. Sözünü ettiğimiz zaman ise günümüzden 25-30 bin yıl öncelerine kadar uzanır. Küçük topluluklar halinde yaşayan bu insanların dili eklemeli ve tek heceli bir dildi. İki veya üç harfli tek heceli sözcükler birer tam kavram içeriyorlardı. Zamanla yeni gereksinmeler karşısında bu kök sözcüklere yeni takılar ekleyerek “eklemeli bir dil” oluşturdular. Bu eklemeli dil yapısı tüm Ural-Altay dilleri dediğimiz Asya dillerinde görülür.

Eklemeli dillerde kök sözcük değişmez. Kök sözcükler halen birçok eklemeli dilde varlıklarını sürdürmektedirler. Bu bakımdan kök sözcük üretmek gerekmediği gibi, karşılaştırma metoduyla ata dile ulaşmak çok kolaydır. Birçok dili, aynı guruptan olsun olmasın, aynı anlamı taşıyan sözcüklerin sesleri karşılaştırılarak asıl (eski) kök sözcükleri bulmak mümkündür. Bu metoda dilciler “Karşılaştırma metodu” diyorlar. Doğru sonuca ulaşmak için önemli olan yerel halkın konuştuğu sözleri kayıt etmek, iyi bir alan taraması yapmaktır. İkinci metot ise “Yeniden oluşturma” metodudur. Yeniden oluşturma metoduna göre bilinmeyen ve unutulmuş eski (kök) sözcük o dil gurubunun kurallarına göre yeniden oluşturulur. Örneğin, Hind-Avrupa ve Sami dilleri bükümlü diller olduklarından kök sözcük tamamen kayıp olmuştur. Şu halde Proto-Hind-Avrupa dilini ve Proto-Sami dilini arayanlar onları yeniden oluşturmak zorundadırlar. Buldukları kök sözcükler ise bugün için yaşayan dillerin hiç birinde anlamları yoktur. Dolayısıyla, bükümlü dillerin kök sözcükleri büyük çapta uydurma, tahmin ürünü sözcüklerdir.

Joseph Greenberg ve Merit Ruhlen isimli iki dilci karşılaştırma metoduyla çok ilginç sonuçlar elde etmişlerdir. 1987 yılında Language in the Americas adlı bir kitap yayınlayan Greenberg (1) bu kıta dillerinin Asya kökenli olduklarını ortaya çıkarmış, göçlerin Bering boğazı üzerinden kuzeyden başladığını göstermiştir. Ayrıca tüm (Kuzey-Orta-Güney) Amerikan dillerini karşılaştırarak onların eklemeli diller olduklarını kanıtlamıştır. Onun çalışmalarına dayanan ve kendi de alan çalışması yapmış olan M. Ruhlen ise A guide to the World Languages adlı kitabında (2) tüm dünya dillerini karşılaştırarak çıkış bölgesinin Kuzey Çin (bugünkü doğu Türkistan) olduğunu göstermiştir. Her iki çalışma, Asyadan çıkan ve tüm dünyaya yayılan bir kültürün varlığını kanıtlamaktadır.

Önemli bir bilim dergisi olan Science (3) dergisi iki dilcinin makalesini yayınlamıştır. Bu iki araştırıcı 15 dil gurubunu karşılaştırarak sonuçları tartışmaktadırlar. Yayınladıkları haritaya göre ata gurup Altay dil gurubu olmakta, o bölgeden çıkan insanların tüm dünyaya yayıldıkları gösterilmektedir. Günümüzde kuzey Amerikada İngilizce ve güney ile orta Amerikada İspanyolca ile Portekizce konuşulmakta olması oldukça yeni bir olgudur. Bu bakımdan o bölgelerde yerli halk tarafından konuşulan dil gurupları esastır.

Ayrıca, Afrika-Asya dil gurubu tüm Arap yarım adasını ve kuzey Afrikayı kapsamaktadır. Günümüzde geniş destek bulan insanlığın Afrika çıkışlı olduğu görüşü dil gurupları incelendiğinde tartışmalı duruma düşmektedir. Orta ve Güney Afrikada iki dil gurubu ortaya çıkmış durumdadır. Bunlar Nijer-Kongo ve Khosian dil guruplarıdır. Bu iki dil gurubu diğer tüm dil guruplarından farklıdırlar. Eğer Afrika çıkışı doğru olsaydı bu iki dil gurubundan dillere diğer bölgelerde de rastlamak mümkün olurdu. Oysa ki böyle bir yayılma gerçekleşmemiştir. Kuzey Afrikadaki Afro-Asya dil gurubunda ise Asya ilişkisi açıkça görülmektedir. Bir diğer açıklama da şöyle olabilir. “Afrikadan yaklaşık 200,000 yıl önce çıkan insanlar henüz herhangi bir dil konuşmuyorlardı. İnsanların dil sahibi oluşları çok daha geç dönemlerde olmuştur. Bu bakımdan ilk yayılmanın izlerine dil guruplarında rastlanmamaktadır”.

Eğer bu görüş doğru ise ilk dil sahibi olan insanlar Asyada yaşamış olanlardır denilebilir. Bu insanlar doğal sesleri taklit ederek tek heceli bir dil oluşturmuşlar ve gerektikçe takılarla yeni sözcükler türetmişlerdir. Şu halde ilk ve en eski diller eklemeli diller olmaktadırlar. Hind-Avrupa ve Sami dil gurupları ise çok daha sonra oluşmuşlardır. Eklemeli diller günümüzden belki 30,000 yıl önce ortaya çıkmış, bükümlü dillerin ortaya çıkışı ise sadece 4,000 yıl öncesi olmuştur. Bu konu henüz tam açıklığa kavuşmuş değildir. Halen tartışma konusu oluşunun nedeni batılı dilcilerin böyle bir gerçeği kabul etmek istemeyişleri ve Asya kökenini olanaksız görmeleridir.

Kaynaklar:

(1)J. Greenberg, Language in the Americas. Stanford University press. CA, 1987, ABD.

(2)M. Ruhlen, A Guıde to the World’s Languages. Stanford University press. CA, 1987, ABD.

(3)Ann Gibbons. 10 Kasım 2000 tarihli Science dergisi, Cilt 290, sayfa 1080.